Het Atelier is een aanpak waarbij een menging ontstaat tussen deskundigheid en ervaring, probleem en oplossing, inhoud en proces, technologie en wetenschap, strategie en uitvoering, ontwerp en visie. Basis voor de uitvoering van de werkvorm wordt gevonden in het werken met het zogenaamde ‘garbage can’ model, waarin de lineaire koppeling tussen problemen en oplossingen wordt losgelaten. Problemen en oplossingen zijn willekeurige stromen die door bepaalde partijen naar aanleiding van bepaalde gebeurtenissen, wanneer het ‘policy window’ openstaat aan elkaar gekoppeld kunnen worden.
Het Atelier als methode is geïnspireerd op het Garbage Can model van Cohen, March en Olsen (1972). De vraag die Cohen et al zichzelf stellen is “hoe vindt besluitvorming plaats in organisaties?” Het antwoord vormt een breuk met klassieke probleem/oplossing benaderingen. In klassieke benaderingen stelt men dat er eerst sprake is van een probleem en dat er vervolgens een oplossing aan geknoopt kan worden. In de praktijk blijkt echter dat problemen en oplossingen zich niet zo lineair tot elkaar verhouden als wij graag willen geloven. In de werkelijkheid is er sprake van chaos: we kunnen losse stromen identificeren die we volgens Cohen et al kunnen labelen als problemen, oplossingen, deelnemers en keuze mogelijkheden. Deze stromen gaan op non-lineaire wijze koppelingen met elkaar aan. Om een koppeling tot stand te laten komen moet een ‘window of opportunity’ openstaan. Zo’n window of opportunity – ook wel een momentum genaamd – kunnen we begrijpen als een moment waarop de losse stromen de meeste kans maken om een match met elkaar aan te gaan. Op dergelijke momenten ontstaan innovaties. Men ziet bijvoorbeeld een oplossing voor een nog niet bestaand probleem, of men is opeens in staat tot slagvaardige keuzes te komen omdat in het momentum een bepaalde helderheid ontstaat die er daarvoor nog niet was. Als er sprake is van een koppeling van losse stromen, spreken we van een Garbage Can.
Het Atelier kan worden gezien als een ‘interactieve brainstormsessie’ waarbij in kleine groepen wordt gediscussieerd over een of meerdere vraagstellingen. In het Ateliers nodigen we verschillende stakeholders uit; daarbij proberen we recht te doen aan de door ons van te voren in beeld gebrachte ‘sociale kaart’, zodat alle stakeholder partijen vertegenwoordigd zijn. De reden hiervoor is dat het de objectiviteit van het onderzoek vergroot, dat we zicht proberen te krijgen op het stakeholding proces en dat er mogelijk (nieuwe) coalities ontstaan tussen partijen tijdens zo’n atelierochtend of –middag. Het doel is om mensen zelf tot innovatieve ideeën omtrent de vraagstelling te laten komen. De vraagstelling(en) moet(en) dan ook zo open mogelijk worden geformuleerd, zodat de deelnemers niet van te voren een bevooroordeeld perspectief innemen.
Het Atelier is in het leven geroepen om niet 'zoals vroeger vaak het geval was' innovaties te bedenken vanuit de wereld van het beleid, maar om oplossingen te bedenken die aansluiten bij de leefwereld van de stakeholders. De essentie van de ateliermethode is om aan te sluiten bij: de dagelijkse praktijk van relevante doelgroepen, de beelden die leven bij stakeholders en om het accent te leggen op de vraagkant van de stakeholders. Immers, de stakeholders zijn experts op hun eigen terrein èn zijn degenen die moeten gaan werken met de mogelijke oplossingen. Innoverende ideeën kunnen dus het beste vanuit een vraagkant ontstaan, in plaats van dat zij top down worden opgelegd. Met het Atelier pogen we tevens – indien mogelijk – een dubbelslag te maken tussen bestuurlijke innovaties en ICT innovaties.
